E WITAMINI
Giriş
E witamini, tokoferol diýlip hem atlandyrylýar, ajaýyp täsirli antioksidant we iýmitlendiriji serişdedir. Şol bir wagtyň özünde, ol ýokary biologik işjeňlik we howpsuz iýmitlenmek aýratynlyklaryna eýedir. Ol lukmançylykda, saglygy goraýyş önümlerinde, azyk önümlerinde, kosmetikada we beýleki ugurlarda giňden ulanylýar.
Fiziki-himiki häsiýetler
E witamini biraz sarydan sary ýa-da sary-ýaşyl reňkli açyklanan ýapyşyk suwuklykdyr, diýen ýaly yssyzdyr we ýagtylyga düşende reňki ýuwaş-ýuwaşdan garaňkylaşýar. Tebigy görnüşi takmynan 25℃-de gatap, ereýär. Tebigatda jemi 8 görnüş bolan ýagda ereýän witamindir. Chemicalbook 4 görnüşli tokoferol we 4 görnüşli trien tokoferollara bölünýär. Adatça E witamini diýip atlandyrýan zatymyz α-tokoferoldyr, ol biraz sary-ýaşyl reňkli açyk we ýapyşyk suwuklykdyr, organiki erginlerde aňsat ereýär, suwda eremeýär, gyzgynlyga durnukly, kisloroda örän durnuksyz we oksidlenmegi örän aňsat.
Fiziologiki funksiýalar
E witamini anyk funksiýasy belli bolmadyk esasy iýmit maddasydyr. Ol antioksidantdyr. Membranalarda we beýleki öýjük gurluşlarynda köp doýmadyk ýag kislotalarynyň erkin radikal zyýanyndan öňüni almak üçin ony iýmitde selen bilen birleşdirip bolýar; gyzyl gan öýjüklerini gemolizden goraýar we nerwleri we myşsalary erkin radikal zyýanyndan goraýar, nerwleriň we myşsalaryň kadaly ösüşini we işini saklaýar. Şeýle hem, käbir ferment ulgamlarynyň kömekçi faktory bolup biler. Bu önüm bedendäki käbir metabolik reaksiýalara gatnaşýar, bu bolsa erkin radikallaryň peroksidlenmegine garşy durup, garrama garşy durup, derini goraýar, ýumurtgalyklaryň işini güýçlendirýär we adaty abortyň öňüni alýar.
